e-bülten

Ali GÜNEŞ - Kalite Danışmanı / Baş Denetçi
ISO 9001:2000 Kalite Yönetim Sistemi - Uluslararası bir Standart
 

Ülkemizdeki işletmelerin ihtiyacı olan şey aslında dünya pazarlarına açılabilmek ve ticaretlerini uluslararası alanlada yapmak olmalı ve bu ülkemizdeki, özellikle kobilerin hedefi olmalı düşüncesindeyim. Değil miki ülkemizin üretim ve katma değerinin %90 ortalamasını (hatta bazı kaynaklara göre bu oran %98 gibidir) kobiler üretmektedir, o halde bu hedef kobilerin olsa gerektir.
“Kobi nedir?” diyenler olabilecektir okuyucularımızın arasında sanırım. O da ülkemizdeki ne yazık ki kobilere ilişkin politika ve stratejilerin pek belirginleşmemiş olması, kobilerin kendi örgütlenme organizasyonlarını henüz tam olarak olgunlaştıramamış olmaları ve halen sanayinin markalaşmış büyük işletmeler tarafından gerçekleştirilmekte olduğu gibi bir görüntünün varlığı ve kobilerin henüz markalaşma konusunda daha alacakları epeyi bir yol olduğu gibi nedenlerledir herhalde.

“Küçük ve Orta Boy İşletmeler” demek olan “kobi” sözcüğünü hatırlattıktan sonra gelelim ISO 9001:2000 standardıma. Bu standart ülkemizdeki söz ettiğim büyük işletmeler markalar tarafından önce uygulanmaya başlanan ve hatta uzun zaman (hala bile duyuyorum) kobiler tarafında “biz alamayız” dedikleri bir “kalite belgesi” olarak anıldı. Oysa ISO 9000 bir kalite belgesi değildir. Veya olmamalıdır. Yani bu bir “belge” tanımlamasına indirgenecek bir şey değildir. Hatta “belge”, sözü edilen sistemin kontrol edilip var olduğunu kanıtlayan bir göstergedir sadece. O halde ISO 9000 kavramını bir kalite (hatta) sistem, yönetim sistemi olarak görmemiz doğru olur.

Bir işletmemiz var ve burada bir ürün veya hizmet üretiyoruz. Muhtemelen, bu işletme ne üretirse üretsin bir metodla, yöntemle çalışıyor ve bunu işletmenin sahibi veya patronları olarak izlemek, verimli ve karlı çalıştırmak yani bu işlemler sonunda para kazanmak istiyoruz. Buraya kadar anormal olan bir şey yok. Her işletme para kazanmak yani kar etmek mantığı üzerine kurulur, doğası da budur. Kar etmeyen işletme varlığını sürdüremez. Peki, bir işletmenin kar etmesi, varlığını sürdürmesi, kendine pazarda yer edebilmesi, müşterilerinin memnuniyetini sağlayıp tercih edilen marka-ürün-işletme olması için acaba nelere ihtiyacı vardır. Mutlaka bir sistem dahilinde çalışılmalıdır. Bir ürünü üretmek için üretim modeli ve yönetim modeli için işletmenin patronu veya yöneticileri de bir sistem kurabilirler. Kendilerine göre bir çalışma modeli ve yöntemi benimseyebilirler. Genel kabul görmüş muhasebe standartlarına göre karlılık ölçümleri yapabilirler. Gayet de başarılı olabilirler. Ama artık dünyada, hem işletmenin verimliliğini sağlamaya yönelik hem de o işletmede üretilen ürün veya hizmetlerin kontrollü şartlar altında gerçekleştirildiğini anlamaya yönelik, buna da müşteri memnuniyeti sağlamak nedenli yaklaşıldığını gösteren bir kalite yönetim sistemi modeli benimsendi ki buna uluslararası ortak bir dille ISO 9001:2000 sistemi denilmektedir.

ISO 9000 sistemi size hem müşteri memnuniyeti nedeniyle sadık müşteriler ve artan pazar payı kazandıracak, hem üretiminizde fire ve zaman kayıplarının azaltılması nedeniyle verimlilik sağlayacak, hem sizi hiç görmemiş, nasıl iş yaptığınızı henüz bilmeyen potansiyel müşterilerinize güvenilir bir sisteminiz olduğunu ifade edecek, hem de işletmenizdeki fiili durumu her dakika izleyebilmenizi sağlayan veriler ile bu verilerden yapacağınız analizler ile gelecek planlaması ve projeksiyon yapabilmenize olanak sağlayacaktır. Bundan iyisi Şam’da kayısı herhalde. Ayrıca bütün bunlar için katlanacağınız maliyet, genel olarak sanıldığının aksine hiç önemli bir rakam da değil üstelik.

ISO 9001:2000 tanımlamasını kullanıyoruz yazımın başında bu yana. ISO 9000 uluslararası bir standart ve son versiyonu ISO 9001:2000 olarak anılıyor. Önceki 1994 versiyonundan farklı olarak bu standartta, dökümantasyon ve kırtasiye anlamında (özellikle kobilerimizin çok kaçınma nedeni) önemli bir azalma olduğu, buna karşın müşteri memnuniyeti ve veri analizinin önem kazandığı bir yapı oluşturuldu.
Sekiz ana ilke benisenmekte. Bunlar, müşteri memnuniyeti, liderlik, proses yaklaşımı, karşılıklı fayda sağlama prensibinin korunduğu tedarikçi ilişkileri, ürün/hizmet yaklaşımı ve sürekli iyileştirme olarak tanımlanmakta.

ISO 9001:2000 Kalite Yönetim Sistemi kurmak için ne yapmalıyız.

Öncelikle standardın emrettiği ilkeleri ve şartları karşılayan bir dökümantasyon oluşturmamız ve bunu işler halde tutmamız gerekmektedir kısaca. Bu sistem kendini sürekli iyileştirebilecek bir yapıda olacak, bu sistemde uygun olmayan ürün veya hizmet olduğu takdirde mutlaka bunun tesbit edileceği ve uygun hale getirmek için ne yapılacağının belirli olduğuna güven olacaktır.

Dökümantasyon kavramı ile ifade ettiğimiz, Prosedür, Talimat, Form ve Kalite El Kitabıdır.

Prosedürler işletmemizde bir işin nasıl yapıldığını genel manada anlatmakta, talimat o işin kimin tarafından ve hangi şekilde yapılacağını belirtmekte formlar ise yapılan bu işlere ait kalite kayıtlarının tutulmasını sağlamakta kullanılan araçlardır. Her bir pozisyonda çalışanların görev tanımları yazılmış ve bütün bunlara ek olarak, ISO 9001:2000 uluslararası standardın şartlarının bu dökümantasyonla nasıl karşılandığı ise Kalite El Kitabında anlatılmış olarak dökümantasyon tamamlanmıştır. İşte size kısaca ana hatlarıyla bir kalite sistemi.

Uygun dökümantasyonun hazırlanması ve uygulanmaya başlanılmasından sonra, eğitim almış iç tetkikçilerin yapacağı bir iç denetim sonrasında bulunacak uygunsuzlukların giderilmesi için açılacak düzeltici ve önleyici faaliyetler ve yönetimin gözden geçirme toplantısını takiben dış denetçileri çağırarak sisteminizi denetlettirip belgelendirme hakkına sahip olabilirsiniz.

Artık, gerek bir sanayi firmasına üretim yapmanın gerekse de direk tüketiciye yönelik üretim yapmanın olmazsa olmaz koşullarından biri haline gelmiştir ISO 9000 sertifikası. Ülkemizdeki ihalelerde de zorunlu hale geldi. Bir de ilavesi var ki, ülkemizin resmi akreditayon kurumu olan TÜRKAK (Türk Akreditasyon Kurumu) sahip olduğunuz bu belgeyi ihaleye girebilmeniz için onaylamalı. Şu demek oluyor, bu sertifika uluslararası ve ülkemizde geçerli olan bir belge midir, gerçekten size mi aittir, (naylon olmasın) ve belgelendirme kuruluşlarının da tabi olduğu uluslararası denetim standartları vardır, bu denetimden geçmişler midir? Ülkemizde halen çok sayıda belgelendirme kuruluşunun Türkak onayından geçemediğini de bilmelisiniz ve sisteminizi kurmanızdan sonra yapacağınız belgelendirme için bu kriteri mutlaka göz önüne almalısınız.

Artık ticaretin kendi sınırlarımız içinde bir anlam ifade etmediği, hem bizim hem de ülkemizin ihracat yapmak gereğinde olduğu, esasen kendi coğrafyamızda ticaret yapmakla yetinecek olsak bile rekabet zorunluluğu, ihale şartları, kalite kavramının ancak bu sertifika ile ifade edilebilir olması, verimlilik ve karlılık sağlamak amacımız nedenleriyle gerçekten asıl ihtiyacımız olan yatırım bir ISO 9001:2000 Kalite Yönetim Sistemi olmalıdır ve bu geri dönüşü çok kısa sürede ve kat be kat olan çok ucuz bir yatırım olmasına rağmen hala ülkemizde ne yazık ki çok az sayıda sertifikalı işletme bulunması ülkemiz sanayinin bu bilince hemen ulaşması gerektiğini göstermektedir. Kaybedilen zaman geri kazanılamayacak tek kaynaktır.

Ali GÜNEŞ
Kalite Danışmanı / Baş Denetçi
Certificate 901003 / IRCA A17117 approved