e-bülten
Füsun KOCAMAN
- Sualtı Hekimi ve Hiperbarik Tıp Uzmanı
HİPERBARİK OKSİJEN TEDAVİSİ
Hiperbarik oksijen tedavisi (HBO), tamamen kapalı bir basınç odası içerisinde 1 atmosferden daha yüksek basınçlarda aralıklı olarak % 100 saf oksijen solutulmasına dayanan medikal bir tedavi yöntemidir. (1 Atmosfer = 760 mmHg). Hasta, oksijeni durumuna ve basınç odasının türüne göre ortamdan, maskeden veya endotrakeal tüpten alabilir.
HBO tedavisinin iki komponenti vardır. Biri basınç, diğeri ise % 100 saf oksijen. Bu nedenle de etkisi bu iki parametreye bağlı olarak oluşur.
1. Basıncın doğrudan etkisi ile vücutta var olan hava kabarcıklarının küçülmesi sağlanır.
2. Kanda çözünen oksijenin etkisi ile tüm vücut doku ve sıvılarında oksijen miktarı yaklaşık 15 katına çıkar.
HBO’nun etkisi kısaca şu başlıklar altında incelenebilir.
Antihipoksik etki: HBO tedavisi tüm vücutta oksijenin artmasını sağladığı için oksijenden fakir olan yerlerin ihtiyacı olan oksijen ile canlanması, kanlanması ve/veya iyileşmesi sağlanır. Dokuda oksijen eksikliğine yol açan göçük altında kalmaya veya trafik kazaları gibi durumlardan sonra ortaya çıkan akut travmatik iskemiler, ezilme yaralanmaları vb, doku hipoksisi ile seyreden infeksiyonlar, yara iyileşmesinin geciktiği durumlar, damar tıkanıklıklarına bağlı yaralar, ani işitme kaybı, ani görme kaybı HBO tedavisi dokudaki oksijensizliği çözerek sağaltıcı etkiler sağlar.
Antiödem etki: Normal şartlar altında oksijenin bir dokuya fazla gelmesi damarlarda büzülmeye neden olur. Buna vazokontrüksiyon diyoruz. Dokunun bu cevabı damar dışındaki sıvıyı damar içine çekerek ödemin azaltılmasına yarar. Normalde dokulara giden kan miktarı azalır gibi görünse de damar içindeki çözünmüş olan oksijenin çok yüksek düzeylere çıkması nedeni ile oksijenlenme artar. Bununla beraber dokudaki kılcal damarların dolaşımı düzenlenerek ödemin çözülmesine destek olunur. Ezilme yaralanması, kompartman sendromu, reperfüzyon hasarı, beyin ödemi, yanık gibi hastalıklarda bu etkinin önemi büyüktür.
Antitoksik etki: HBO tedavisi Clostridium cinsi bakterilerin ölüme bile neden olabilen toksin üretimini durdurarak özellikle gazlı gangrende yaşam kurtarıcı etki gösterir. Bundan başka soba tüp gaz zehirlenmelerinde gördüğümüz başta karbonmonoksit zehirlenmesi olmak üzere siyanid, hidrojen sülfid ve karbontetraklorür zehirlenmelerinde ana tedavi ajanı olarak kullanılması şiddetle önerilir.
Antibakteriyel etki: HBO tedavisi çoğu bakteri üzerine direkt öldürücü, bir kısım bakteri üzerine ise üremesini engelleyici etki yapar. Buna ek olarak vücut savunma mekanizmalarını destekleyerek enfeksiyonları kontrol altına almaya yardım eder. Bazı antibiyotiklerin HBO tedavisi ile etkinliği artmaktadır.
HBO tedavisinin antibakteriyel etkilerinden enfekte yaralarda, gazlı gangren, Fournier gangreni ve nekrotizan fasciit gibi nekrotizan yumuşak doku infeksiyonları, kemik iltihabı ve anaerobik mantar infeksiyonlarında yararlanılır.
Yara iyileşmesi üzerine etkisi: HBO tedavisinin dokulardaki oksijenlenmeyi düzeltmesi sebebi ile fibroblastik aktivitede, kollagen üretiminde ve yeni damar yapımında artış, deri yapımının (epitelizasyonun) desteklenmesi, kemik içindeki metabolizmanın düzenlenmesi ve bu sayede kemik yapımını sağladığı ifade edilebilir. HBO tedavisinin yara iyileşmesi üzerine etkilerinden diyabetik ayak yaraları ve/veya enfeksiyonları, arteriyel veya venöz damar hastalıklarına bağlı yaralar, radyasyona bağlı hasarlar, kanamalar ve/veya yaralar, kemik iltihabı, kaynamayan kırıklar ve aseptik nekrozlarda faydalanılır.
HBO Tedavisi Endikasyonları
• Dekompresyon hastalığı (Vurgun)
• Hava ve gaz embolisi
• Karbonmonoksit, siyanid zehirlenmesi
• Gazlı gangren
• Akut travmatik zedelenmeler, dolaşım bozuklukları
• Problemli yaralar (şeker hastalarının ayaklarındaki yaralar, damar tıkanıklıklarına bağlı yaralar, iyileşmeyen yaralar vb.)
• Nekrotizan yumuşak doku enfeksiyonları
• Kemik iltihabı
• Radyasyon hasarı, yaraları ve kanamaları
• Tutması şüpheli greft, fleb gibi yamalar
• Kan kaybına bağlı kansızlık
• Yanık, donuk
• Kafa içi abseler
• Oksijensizliğe bağlı beyin hasarı (Anoksik/Hipoksik Ensefalopati, Serebral Palsi vb.)
• Ani işitme kaybı
• Ani görme kaybı
• Avasküler nekroz
HBO tedavisi dekompresyon hastalığı, gaz embolisi ve karbonmonoksit zehirlenmesinde ana tedavidir. Diğer hastalıklarda yardımcı tedavi yöntemi olarak kullanılır.
Sağlık ve sevgi dolu günler dileğiyle…
Füsun Kocaman
fkocaman@yahoo.com
Detaylı bilgi için :
http://www.hipermer.com.tr